Slave u oktobaru — pregled po datumima

Sv. prepodobna mati Paraskeva (Sv. Petka, 27. oktobar) — jedna od najpoznatijih svetitelja u srpskom kalendaru. Žitija je beleže kao Srpkinju iz Epivata kraj Carigrada (XI vek), što je istorijski sloj koji je naročito važio u srpskoj narodnoj pobožnosti.

Sv. Petka je tradicionalno češća kao slava ženskih linija — porodice koje su preuzele slavu po ženskoj strani porodice (mada slava po doktrini ide po muškoj liniji, postoje izuzeci kada se slava prenese po majčinoj strani, posebno u slučaju gašenja muške loze).

Sv. Petka je naročito izražena u Šumadiji i jugoistočnoj Srbiji — Niš, Pirot, Vranje. Sto je mrsan; nije u postu.

Pokrov Presvete Bogorodice (14. oktobar) — praznik vezan za vizije Sv. Andreja Jurodivog u Carigradu (X vek), kada je videla Bogorodicu kako pokriva svojim omoforom hrišćane u molitvi. Slava se javlja u manjem broju porodica, najčešće u Vojvodini i Sremu.

Sv. apostol i jevanđelist Luka (31. oktobar) — autor trećeg Jevanđelja i Dela apostolskih, prvi ikonopisac (po predanju). Slavi se kao porodična slava u manjem broju porodica.

Oktobar je vrhunac jesenjeg poljoprivrednog ciklusa — berba kukuruza, kiseljenje kupusa, pečenje rakije. Slavski sto u oktobru je najbogatiji u godini — prvi orasi, dunje, sveže pečenje, mladi sir, prva rakija ovogodišnja. Mnoge porodice baš oktobarsku slavu doživljavaju kao „glavnu” jer kuhinja ima najviše svežih sastojaka.

Sv. Petka i Pokrov padaju van posta — slavski sto je mrsan i potpun. To su istovremeno meseci kada se u sela i manastire vraćaju oni koji su leto proveli u inostranstvu, pa su slave često višegeneracijska okupljanja.